Kuhusu Chidigo
Chidigo ni mradi wa kufufua luga ya Chidigo, luga ya Chibantu ya Adigo a pwani ya Kenya na Tanzania. Hunadzenga vitabu vya rejea, majukwaa ga chidijitali, maudhui ga chisomo, na vyombo vya kueneza — chila chitu ambacho jamii ya Adigo inahitaji ili kudumisha lugaye kpwa chizazi chijacho.
“Avyazi angu anaelewa Chidigo bibi yao anapogomba. Anajibu kpwa Chiswahili. Ana angu taaelewa kabisa.”
Njira iyi — avyazi asiogomba luga, mawasiliano ga rika bahi, maisha ga skrini kpwa Chiswahili na Chingereza — ni mwamba, si mteremko.
Anahisabu wa luga anaiha chizazi chirichoangamika cha kueneza: avyazi anaporicha kugomba luga na ana ao, luga inagbwa kahi za vizazi viiri hata kama kuna mamia ga maelfu ga azungumzadzi.
Luga taifwa macheye. Bila Chidigo, unaangamiza msamiati wa kaya, wa uvuvi na uchi ya mnazi, wa chakacha na sengenya na mwanzele, wa mila za kuphoza na maisha ga ibada — mamia ga dhana za chisomo ambazo tazina tafsiri ya Chiswahili. Mphakusa inapofwa, huiitafsiri. Unaangamiza dhana yenyewe.
Vyombo — kamusi ya luga mwenga ya Chidigo, thesaurasi, na mkusanyiko wa ndarira. Bure daima. Inahenda kazi kondze ya mtandao. Sauti dza raia wa daraja ra kpwandza.
Maudhui — hadithi, madzo ga mawira, kumbukumbu za sauti, na hati za chisomo. Kuhenda luga ionekane iriyo moyo, si iriyohifadhiwa.
Majukwaa — kamusi ya mtandaoni, utaftaji, michango ya jamii, na vipengele vya neno-ra-siku. Miundombinu inayoreha kazi ya rejea kpwa atu.
Chidigo china mali ya chipekee kpwa luga kahi za hatua iyi: kamusi kamili iriyochapishwa (Mgombato 2004), tafsiri kamili ya Agano Hipya (2007), fonolojia iriyoandikpwa, ndarira 349 zirizokusanywa, jamii thabiti yenye mtandao, na mazoea ga chisomo gariyo hai wazi. Dirisha ra kuhenda ni miaka 10–15, si chizazi. Mali izi zinahenda Chidigo kukala kesi ambapho uingiliaji kahi unaweza kuhenda kazi.