Gazeti la Nation liliporipoti kifo chake mnamo Oktoba 2021, lilimwita Abdalla Mnyenze mzee "aliyeongoza uhifadhi wa misitu ya Kaya". Kwa zaidi ya miaka kumi kabla ya hapo, waandishi wa habari, wanasayansi na wanasiasa waliofika Kaya Chinondo walikutana na mtu yule yule ukingoni mwa msitu. Yeye ndiye aliyeeleza miiko yake na kuwasemea wazee walioutunza.
Hakuna aliyeandika historia ya maisha yake. Makala hii inakusanya yale yaliyoandikwa na magazeti na tafiti mbili za kitaaluma, na inaonyesha mahali yanapotofautiana. Mzee ni neno la heshima kwa mtu mzima.
Kaya Chinondo
Kaya ni kijiji chenye ngome kilichojengwa na watu wa Mijikenda katika uwazi ndani ya msitu. Muda mrefu baada ya vijiji hivyo kuachwa, misitu iliyovizunguka ilitunzwa kama mahali patakatifu, penye makaburi ya mababu na fingo, hirizi ya kinga iliyozikwa ardhini. Kaya Chinondo, iliyo karibu na pwani kusini kidogo mwa Diani, ni mojawapo ya kaya za zamani zaidi za Adigo. Mwanahistoria David Sperling anazitaja Kwale na Chinondo kuwa kaya za kwanza ambazo Adigo walianzisha kusini mwa Mombasa. Mwaka 2008 misitu ya makaya iliorodheshwa na UNESCO kuwa Eneo la Urithi wa Dunia.
Kila kaya iliongozwa na wazee wake, ngambi, baraza la wazee lililolinda miiko ya kaya na kuongoza maombi yake. Katika miaka ya 2000 na 2010, Mnyenze ndiye mzee wa Kaya Chinondo aliyetajwa mara nyingi zaidi kuwa kiongozi wake.
Mlinzi wa Kaya
Mnamo Aprili 2008 gazeti la East African Standard lilimweleza "Mzee Ali Abdalla Mnyenze" kuwa "mlinzi wa Kaya Chinondo, madhabahu kuu ya Adigo" na mwenyekiti mwanzilishi wa Kamati za Kaya za Pwani. Kupitia kwake gazeti hilo lilieleza miiko ya kaya. Yeyote aliyeshiriki maombi ya kaya alipaswa kuwa Mdigo na kuwa ameoa au ameolewa. Watu waliokwenda katikati ya msitu walipaswa kuvua viatu na kuvaa shuka (kitambaa cha kawaida kisicho na nakshi). "Hatuuruhusu pombe, soda, viatu wala manukato ndani ya makaya", alisema. Pia alisema: "Hakuna mgongano kati ya utamaduni wa kaya na dini nyingine. Tunaelekeza maombi yetu kwa Mungu, lakini pia tunatafuta baraka za mababu zetu".
Aliliambia gazeti hilo kwamba babu yake, Mwinyikai Mwawandinda, ndiye aliyekuwa mtu wa mwisho kuzikwa Kaya Chinondo, mwaka 1942. Ripoti hiyo hiyo ilisema kwamba "wazee wa Kaya Chinondo, wakiongozwa na Mnyenze, wameanzisha mradi wa njia ya kutembelea mazingira asilia". Kaya ilikuwa imefungwa kwa kila mtu isipokuwa wenyeji wachache waliochaguliwa hadi mwaka 2001, jamii ilipoanzisha mradi wa utalii wa kimazingira.
Sauti ya Misitu
Shinikizo la maendeleo katika pwani ya kusini liliongezeka katika miaka hiyo. Mnamo Februari 2009 gazeti la Nation lilimpiga picha "mzee wa Kaya Ali Mnyenze" akionyesha miti iliyokatwa na mwekezaji katika Kisiwa cha Chale. Mwaka 2014, akiwa "mwenyekiti wa Makaya ya Pwani", aliunga mkono wito wa wazee wa kupewa hati miliki za misitu mitakatifu, akisema kuitunza ni "muhimu ili kuhifadhi aina adimu za miti". Mwaka 2015, wakati wa mipango ya kuchimba madini adimu huko Kwale, aliliambia shirika la habari la Inter Press Service kwamba Wamijikenda "wanajiona wamefungamana kitamaduni na kiroho na misitu yao".
Makaya pia yaliwavutia wanasiasa, na Mnyenze alikuwa sehemu ya habari hiyo. Mnamo Machi 2008 Kaya Chinondo iliwapokea wazee waliombariki waziri Chirau Ali Mwakwere, na Mnyenze alisema kuwa maombi ya aina hiyo yalifanyiwa Kassim Mwamzandi kabla ya uchaguzi wa 1963. Mwaka 2019 aliongoza maombi katika Kaya Chinondo ya kumlinda gavana wa Nairobi, Mike Sonko, ambaye gazeti lilimweleza kuwa "aliyezongwa na matatizo". Sherehe kama hizo ziliwagawa wazee wa makaya. Zinaonyesha jinsi kaya ilivyokuwa bado na uzito mkubwa, na jinsi ilivyokuwa vigumu kuiepusha na siasa.
Mganga na Chanzo cha Elimu
Mnyenze pia aliwapa watafiti maarifa yake. Mnamo Oktoba 1996 msomi Hassan Ndzovu alimhoji "Abdallah Mnyenze wa Kaya Chinondo" kuhusu mapokeo ya kuanzishwa kwa kaya na kuhusu imani za Adigo juu ya uchawi. Mtaalamu wa mimea na matumizi yake kwa jamii, Mdigo Mohamed Pakia, anamtaja "Abdallah Mnyedze, Kaya Chinondo" wa kwanza miongoni mwa wazee wa kaya aliowashauri, na anamshukuru katika tasnifu yake ya 2005. Pakia pia anamweleza Abdalla Mnyendze aliyefanya kazi ya uganga katika ofisi yenye kibao kilichoandikwa "Dr. Mnyendze", akiwa na chupa za dawa za mitishamba alizozitayarisha. Anabainisha kwamba mganga huyu bado aliegemeza mamlaka yake kwa "walimu wake mashuhuri". Maandishi ya jina lake yanatofautiana, na inawezekana, ingawa si hakika, kwamba sehemu hizi zinamzungumzia mtu mmoja.
Yale Ambayo Kumbukumbu Haziyathibitishi
Tarehe zake hazina uhakika. Taarifa ya kifo chake katika Nation ya tarehe 13 Oktoba 2021 ilitaja umri wake kuwa miaka 93, jambo linaloweka kuzaliwa kwake karibu mwaka 1928. Hata hivyo Ndzovu alimwandika kuwa na umri wa miaka 55 mwaka 1996, jambo linaloweka kuzaliwa kwake karibu mwaka 1941. Taarifa hiyo ya kifo haitaji tarehe kamili ya kifo chake, ila tu kwamba alikuwa mgonjwa.
Jina lake linaandikwa kama Abdalla Mnyenze, Ali Abdalla Mnyenze na Mnyenze Abdalla Ali. Vyeo vyake pia vinatofautiana: mwenyekiti wa Kamati za Kaya za Pwani au wa Makaya ya Pwani, mwenyekiti wa Baraza la Wazee wa Kaya la Mijikenda, na, alipofariki, mwenyekiti wa Wazee wa Kaya wa Kwale. Huenda hivi vikawa vyombo tofauti kwa nyakati tofauti, au njia tofauti za kuripoti cheo kimoja.
Urithi Wake
Alipofariki, mwenyekiti wa Chama cha Wazee wa Kaya, Mwinyi Mwalimu, alisema Mnyenze "alikuwa mshauri mkubwa hata kwa wazee wenzake na aliongoza maamuzi muhimu kuhusu utamaduni wetu". Mjukuu wake Hamisi Kapera alisema watu walimjua kama mtu "aliyepokea mafundisho yote kutoka kwa mababu zetu". Kaya Chinondo bado imesimama kando ya hoteli za Diani. Hilo ni kazi ya wazee wengi wasiotajwa majina, na Mnyenze ndiye ambaye ulimwengu wa nje ulikuja kumjua.