Kwa sehemu kubwa ya karne ya kumi na tisa, Chikoneni, iliyo kama maili arobaini kusini mwa Mombasa, ilikuwa mbali kabisa na miji ya Kiislamu ya pwani. Kufikia miaka ya 1920 ilikuwa na misikiti na vyuo vya Qurani, na mtu wake mkuu alikuwa mfanyabiashara Mwislamu ambaye maafisa wa Kiingereza walimwita "mmoja wa Marais wenye bidii na akili zaidi katika Wilaya". Mtu huyo alikuwa Muhammad Masemo.
Habari zake zimehifadhiwa katika kumbukumbu za mwanawe, Omari Muhammad Masemo, ambaye mwanahistoria David Sperling alimhoji mwaka 1975 na 1976, na katika mafaili ya kikoloni ambayo Sperling aliyapata katika Hifadhi ya Kitaifa ya Kenya. Makala hii inafuata simulizi la Sperling.
Chikoneni na Kubo
Adigo wa kusini walikuwa na mfumo wa utawala uliokusanywa mkononi mwa kiongozi mmoja kwa namna isiyo ya kawaida. Mwishoni mwa karne ya kumi na nane Mbogo Mwamzungu, mgeni aliyefika Kaya Dzombo, akawa kiongozi wao mkuu na akachukua jina Kubo. Kaya ni kijiji chenye ngome kilichojengwa katika uwazi ndani ya msitu, na pia ni msitu mtakatifu unaobaki pale kilipokuwa. Waliomrithi Mwamzungu waliendeleza Kubo kama cheo. Akina Kubo walikuwa na uhusiano wa karibu na Madiwani Waislamu wa Vanga, lakini hakuna hata mmoja wao anayejulikana kuwa alifuata Uislamu hadi Kubo Shehe Mwatsolozi. Yeye alisimikwa mwaka 1895 na akafariki Februari 1916.
Baada ya kifo cha Shehe, wanaume sita walidai cheo hicho. Vita vilichelewesha uamuzi, na badala yake Waingereza wakamteua mmoja wa wadai, Fundi Mwabege, kuwa Mkuu wa Chikoneni. Cheo cha Kubo kikaacha kutumika.
Mwislamu Mpya na Mfanyabiashara
Masemo aliingia Uislamu katika miaka ya 1880. Mganga kutoka Mombasa aliyekuwa akipita eneo hilo alimsilimisha yeye na mkewe. Masemo alichukua jina Muhammad, kwa jina la mganga huyo, na mkewe akachukua jina Mwanaisha. Mdigo wa kwanza wa Chikoneni kusilimu alikuwa Mwalimu Mnena, aliyesilimu Mombasa katika miaka ya 1870 au 1880. Mwalimu maana yake ni mtu anayefundisha, na Mnena aliwafundisha rafiki zake misingi ya dini.
Katika miaka ya 1890 Masemo alianza kugema mpira pamoja na baba mkwe wake, Muhammad Mwamvini, ambaye pia alikuwa mmoja wa Waislamu wa mwanzo. Kupitia biashara ya mpira akawa wakala wa ununuzi na rafiki wa Mwalimu Mbulushi bin Fakir, mfanyabiashara Mbaluchi aliyekuwa Chikoneni. Pia yeye mwenyewe alibeba bidhaa hadi Mombasa, safari ya siku mbili. Mwanawe alikumbuka kwamba walilala Tiwi, nyumbani kwa rafiki wa baba yake, Mwinyi Haji wa Bwika, na wakaondoka "jogoo alipowika mara ya kwanza" ili wafike Mombasa asubuhi.
Karibu mwaka 1905 Masemo alifungua duka lake mwenyewe. Sperling anasema alikuwa Mdigo wa kwanza kufanya biashara ya nguo Chikoneni.
Msikiti wa Kwanza wa Chikoneni
Karibu mwaka 1906 Masemo alijenga Msikiti wa Mophe nyumbani kwake, msikiti wa kwanza katika eneo la Chikoneni. Kabla yake, Waislamu wa Chikoneni waliswali juu ya mikeka nje, chini ya anga. Omari, mwana wa Masemo, alisoma kwa Abdallah bin Kasim Mwangumi, mwalimu Msegeju aliyefika Chikoneni karibu mwaka 1903. Omari alipohitimu akawa Imamu. Watu walikuja kwa swala ya Ijumaa kutoka Nyamala, Vivwini, Mwaluvanga na Mrima. Msikiti ulibomoka wakati wa Vita vya Kwanza vya Dunia. Baada ya vita Masemo alihamia katikati ya Chikoneni na akaujenga upya karibu na makazi yake mapya.
Mkuu na Rais wa Baraza
Waingereza waliwatawala Adigo kupitia mabaraza ya wazee, yaliyojengwa juu ya ngambi ya zamani, baraza lililoendesha mambo ya kila kaya na vijiji vyake. Baada ya 1916 Masemo alikuwa, kwa maneno ya Sperling, "kiongozi halisi wa eneo la Chikoneni". Mkuu wa Wilaya aliandika mwaka 1920 kwamba baraza la Chikoneni "kwa jina liko chini ya Fundi Mwabege wa Mrima, ambaye ni mzee, na kazi halisi inaangukia Mohammed Mwamasemo".
Mwabege alipofariki mwaka 1920, Masemo akawa Mkuu wa Chikoneni na Rais wa Baraza Kuu la Adigo. Ripoti ya makabidhiano ya Novemba 1923 ilitoa tathmini iliyonukuliwa hapo juu. Mnamo Januari 1924 alikuwa mmoja wa wazee wawili wa Kidigo walioalikwa kutembelea manowari za Kiingereza huko Mombasa.
Suala zito zaidi la wakati huo lilikuwa urithi. Mila za Kidigo zilipitisha mali kupitia ukoo wa mama, ilhali sheria ya Kiislamu inapitisha mali kutoka kwa baba hadi kwa mwana. Mwaka 1924 Mkuu wa Wilaya aliwauliza wazee maoni yao na akaripoti kwamba theluthi mbili walipendelea mabadiliko. Tarehe 9 Agosti 1924 "alimhoji Mohamed Mwasemo wa Chikoneni na kujadili mabadiliko ya [sheria ya] urithi". Shajara inaandika kwamba "Mohamed anayakaribisha mabadiliko". Mwaka 1928 Mahakama ya Rufaa iliamua, katika kesi kutoka Pungu, kwamba sheria ya Kiislamu ndiyo inayotumika na mali ya marehemu ilipita kutoka kwa baba hadi kwa mwana.
Kwa Nini Kumbukumbu ni Chache
Hatujui Masemo alizaliwa lini wala alifariki lini, wala alikaa madarakani kwa muda gani baada ya 1924. Makarani wa kikoloni waliandika jina lake "Mwamasemo" na "Mwasemo". Sperling haelezi Baraza Kuu la Adigo liliundwa vipi. Pia anataja "Baraza Kuu lililoundwa karibuni" la Adigo wa vijiji tisa vilivyo kusini kidogo mwa Mombasa, ambalo mwaka 1924 lilijiita Midzichenda. Haijulikani wazi kama hili lilikuwa baraza lile lile aliloliongoza Masemo; urais wake umeandikwa kuanzia 1920. Habari nyingi za maisha yake binafsi zinatoka kwa mwanawe, na kumbukumbu za mwana kuhusu baba yake huenda zikawa za kumsifu kupita kiasi.
Urithi Wake
Maisha ya Masemo yanaunganisha dunia mbili. Aliingia Uislamu wakati wa Kubo, Chikoneni ilipokuwa mbali na pwani. Baadaye alifanya biashara katika njia ya kwenda Mombasa, akajenga msikiti wa kwanza wa jamii yake, akamsomesha mwana aliyekuja kuwa Imamu wake, na akaongoza baraza chini ya utawala wa kikoloni. Alitumia nafasi hiyo kuunga mkono mabadiliko ambayo imani yake ilimtaka ayafanye. Sperling alipoandika katika miaka ya 1980, msikiti wa Chikoneni ulisimama pale ambapo Masemo aliujenga upya baada ya vita.